Religie en de mens                 

Zeg nou zelf...

e-mail

Dossier religie

Opening website

"Bij de kerkhereniging van 1946
werd ik hervormd"

Vrijdag 12 december 2003 besloten de Samen-op-Wegkerken (de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden) om zich te verenigen in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Ik ben de vrucht van een kerkscheuring en maakte eerder een kerkhereniging mee. Ik heb mijn herinneringen opgetekend. (Het Friesch Dagblad drukte het verhaal op woensdag 17 december 2003 af - zie knipsel hierbij. De Gooi- en Eemlander nam het artikel op in de editie van woensdag 24 december 2003.)

Door Henk Glimmerveen

Al meer dan een halve eeuw geleden, op 15 mei 1946, vond een kerkhereniging plaats: het samengaan van de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken in Nederland (in Hersteld Verband). Een mooie afloop van een soort Samen-op-Wegproces.

Het Hersteld Verband (indertijd meestal kortweg aangeduid als HV) heeft een stempel gezet op mijn kinderjaren. Sterker: ik heb er mijn bestaan aan te danken.

De sprekende slang

Dat zat zo: Mijn vader Geerd Glimmerveen (geboren in 1901) is opgegroeid in een gereformeerd gezin in Amsterdam. Hij ging daar omstreeks 1917 op catechisatie bij ds. J.G. Geelkerken die vanaf 1915 als gereformeerd predikant in Amsterdam-Zuid stond.

Dr. J.G. Geelkerken

In het midden van de jaren '20 kwam deze predikant in conflict met de synode. Op zondagavond 23 maart 1924 had hij in de Schinkelkerk aan de Amstelveenseweg in Amsterdam tijdens een preek over Genesis zijn toehoorders proberen duidelijk te maken dat de slang wellicht niet hoorbaar en in een menselijke taal tegen Eva heeft gesproken toen hij haar verleidde een verboden vrucht te eten. Het bijbelverhaal had volgens hem een symbolische betekenis. Een geschokte kerkganger, H. Marinus uit de Vlietstraat, diende een klacht in, er kwam een pijnlijk proces op gang met als uitkomst dat de synode van Assen twee jaar later, op 11 maart 1926 Geelkerken schorste als predikant. Nog geen week later werd hij uit het domineesambt gezet. Een aantal gereformeerden (onder wie ds. J.J. Buskes) was het daarmee niet eens en stichtte de Gereformeerde Kerken in Hersteld Verband.

Mijn vader was in maart 1926  al enkele maanden onderwijzer in Wageningen. Hij was verontwaardigd over het onrecht dat volgens hem zijn leermeester was aangedaan en sloot zich onmiddellijk bij het HV aan.

Viermaal 18 kilometer op de fiets

Geerd Glimmerveen, na de oorlog, in een schoollokaal.

Een probleem: er waren geen andere HV'ers in Wageningen. Het dichtstbijzijnde HV-kerkje was in Arnhem, achttien kilometer van de vrijgezellenkamer van Geerd. Dus fietste hij elke zondagmorgen die afstand. Na afloop van de dienst ging hij dezelfde weg terug. Als goede gereformeerde ging hij ook naar de avonddiensten. Dus stapte hij aan het eind van de zondagmiddag opnieuw op de fiets, woonde de dienst bij en legde daarna voor de vierde keer op één dag de 18 kilometer af.

Deze geloofsijver viel al gauw op in het kleine kerkje. Een wat ouder mede-kerklid, Gerke Postema, vader van zeven kinderen, besloot een helpende hand te bieden. Hij sprak Geerd aan en nodigde hem uit op zondag de uren tussen de kerkdiensten bij hem thuis door te brengen. Geerd aanvaardde de invitatie. Niet zo lang daarna trouwde Geerd met Gerkes oudste dochter Riek. Ik ben hun tweede kind.

Met trots

Het HV drukte een stempel op mijn jeugd. Ik was te jong om de theologische achtergronden te begrijpen; maar ik was me heel goed bewust dat we anders waren dan anderen. Op de (christelijke) lagere school waren alle kinderen in de klas hervormd of gereformeerd - meer variaties waren er niet. Soms vroeg een onderwijzer of een medeleerling wat ik was. "HV" zei ik dan met ingehouden trots. "Wat is dat? Hervormd?", was soms de volgende vraag; want zelfs christelijke onderwijzers wisten nauwelijks wat HV was.

Het lidmaatschap van het kleine kerkgenootschap hinderde mijn vader wel in zijn carrière. Sollicitaties stuitten er steevast op af. Ik herinner me dat hij eens terugkwam uit Enschede waar een functie van schoolhoofd vacant was. M'n vader voldeed aan alle eisen. Maar in het sollicitatiegesprek vroeg een bestuurslid naar welke kerk m'n vader zou gaan, aangezien in Twente geen HV-kerk was. 'Naar de hervormde kerk', zei m'n vader. Hij werd niet aangenomen. Maar ook hervormde bestuurders elders wilden hem niet. HV was voor hen te veel een gereformeerde klank.

Dus bleven we in Wageningen. En dus ging ik als kind wekelijks in Arnhem naar de kerk, eerst op een zitje bij m'n vader op de fiets, later trapte ik zelf.

Als vluchteling

Totdat Wageningen in de dagen van de slag om Arnhem (september 1944) werd ontruimd. Negen maanden lang trokken we als vluchtelingen (evacués zei men toen) door het land: naar Veenendaal, Maarssen en Koudum. De evacuatiebureaus die aan tienduizenden onderdak moesten verschaffen, hanteerden slechts één criterium: godsdienst. Leeftijd, beroep, sociaal milieu deden niet ter zake. Inderdaad bepaalde de godsdienst destijds sterk de sfeer in een gezin. Gereformeerden onderbrengen bij een rooms-katholiek huishouden (of omgekeerd) was vragen om moeilijkheden.

Geen enkele evacuatie-ambtenaar op onze weg had echter ooit van HV gehoord. Dus werden wij steevast bij gewone gereformeerden ondergebracht. Dat gaf vaak strubbelingen. Verplichte inwoning was toch al moeilijk te verteren; maar dan nog van die lui die uit hun kerk waren weggelopen - dat kon niet goed gaan.

Overleven

Het HV hielp ons ook overleven. Tijdens de hongerwinter van 1944-'45 waren we in Maarssen. Mijn ouders zochten contact met de HV-kerk in Tienhoven, op vijf kilometer afstand. Heel vaak hebben we die afstand te voet, in bittere kou en schaars gekleed, afgelegd. Daar stond tegenover dat enkele HV-leden daar ons af en toe aan tafel noodden. Zonder die hulp waren zeker enkelen uit ons gezin die winter van honger en kou omgekomen.

Na de terugkeer in ons goeddeels verwoeste huis in Wageningen, in juli 1945, bleek de HV-kerk in Arnhem niet meer te bestaan. We werden overgeschreven naar Utrecht - onbereikbaar in die autoloze tijd.

'Wacht even, broeder'

Mijn vader besloot schriftelijk overschrijving naar de Nederlandse Hervormde Kerk aan te vragen. Hij kreeg een vriendelijk briefje terug: 'Wacht nog even, broeder. Binnenkort gaan we allemaal'.

En zo werd ons gezin dus hervormd toen op 15 mei 1946 in de Nieuwezijds Kapel in Amsterdam de Acte van Hereniging getekend werd.

Wat een vreugde dat de kerk waarvan mijn vader zich meer dan driekwart eeuw geleden losrukte, nu samengaat met de kerk waarin wij twintig jaar later onze toevlucht vonden.

Terug naar het begin van deze pagina.