Twee ogenschijnlijk gelijke diensten kunnen verschillend zijn door het tijdstip waarop ze afgenomen worden. Tal van bedrijven hanteren uiteenlopende tarieven al naar de tijdstippen waarop hun producten en diensten worden afgenomen. Een telefoontje overdag is per seconden maar liefst twee keer zo duur als 's avonds, 's nachts en in het weekeinde. Op zondag is de telefoon zelfs nog goedkoper. Maar ik heb nog nooit gehoord van een bedrijf dat zich beklaagt omdat het niet in staat is van het goedkope alternatief in de nacht gebruik te maken.

De trein is (onder bepaalde voorwaarden) goedkoop na 9.00 uur en in de weekeinden (maar niet op maandag en vrijdag). Anders gezegd: wie voor 9.00 uur gebruik wil (of moet) maken van de trein, is verhoudingsgewijs duur uit.

Het energiebedrijf levert stroom in de nachtelijke uren goedkoper dan overdag. De eigenaar van het bungalowpark vraagt in juli en augustus aanzienlijk meer voor een vakantieweekje dan in maart en november.

Vaak speelt een belangrijke rol dat bedrijven (telefoon, energie, spoorwegen) een grote capaciteit moeten hebben om in de spitsuren aan de vraag te kunnen voldoen. In de daluren blijft een flink deel van die capaciteit ongebruikt. Via prijsverschillen worden mensen ertoe bewogen om de afname van de diensten te verplaatsen van de spits naar de daluren zodat de vraag in de drukste uren afgeremd wordt. Zo heeft het energiebedrijf graag dat de wasmachine 's nachts draait en niet als overal alle lampen branden en alle apparaten in bedrijven stroom afnemen.

Exact hetzelfde verhaal gaat op voor de autosnelwegen. Op sommige uren is de capaciteit in sommige delen van het land onvoldoende. Op andere uren is er plaats genoeg. Het ligt dus voor de hand om de prijs te gebruiken als instrument om de vraag wat beter over de tijd te verdelen.

De prijs is nu veel te star. Een autobezitter betaalt wegenbelasting en heeft dan het recht om op alle uren van de dag en de nacht overal in het land te rijden. ‘Automobilisten moeten betalen om in de file te staan', jeremieert de ANWB. Ik kan het nog sterker vertellen: ik betaal voor de dagen waarop mijn auto de garage niet uitkomt. En ik betaal evenveel als iemand die, met hetzelfde type auto, vier keer zoveel kilometers per jaar rijdt als ik. Maar dat vinden we gewoon.

Het is duidelijk: de wegenbelasting moet een soort ‘vastrecht' zijn waarnaast een automobilist betaalt niet alleen naar gelang het aantal kilometers dat zij/hij rijdt (accijns op autobrandstof) maar ook naar plaats en tijd waarop de auto op de weg is. Rekeningrijden is wat dit betreft een begin.

"Rekeningrijden helpt niet tegen files", zegt de ANWB. Als dit waar is, dan is er een goede remedie: verhoog de tarieven voor het rekeningrijden. Immers als de wegcapaciteit vast staat (of alleen tegen heel hoge kosten vergroot kan worden, nodig voor slechts enkele uren per dag), dan kan alleen de prijs ervoor zorgen dat vraag en aanbod gelijk worden. Hoe hoger de prijs, hoe meer automobilisten een alternatief zullen zoeken. Er is een prijs waarbij het aantal automobilisten dat een weggedeelte wil berijden, gelijk is aan de capaciteit van het stuk weg.

Er is een psychologisch verschil tussen weggebruik en de andere diensten die ik noemde: het energiebedrijf, de telefoondienst, de spoorwegen en de eigenaar van het bungalowpark reppen niet van een hogere prijs in spitsperioden. Nee, ze zeggen dat hun product of dienst in dalperioden extra goedkoop is. Ze spreken bijvoorbeeld van ‘voordeeluren'. De minister van Verkeer en Waterstaat zou dus gewoon de wegenbelasting met tweeduizend gulden per jaar moeten verhogen en iedereen die niet in de ochtendspits door de Randstad rijdt, zeven gulden per dag teruggeven. Met de computer is dat even makkelijk te regelen als de inning van die tolgelden.

De ANWB kan dan ook niet klagen dat bepaalde forenzen met een extra last van 2000 gulden per jaar opgezadeld worden. Niemand wordt gepakt; sommigen lopen alleen een voordeeltje mis. Net als degene die voor 9.00 uur in de trein stapt en die in juli een vakantiebungalow huurt.